Trong nhiều năm, luật bàn thắng sân khách từng là “đặc sản” của các trận knock-out lượt đi – lượt về, nơi bàn thắng trên sân đối phương được tính lợi thế lớn hơn. Tuy nhiên, FIFA và UEFA đã chính thức xóa bỏ điều luật này, làm thay đổi hoàn toàn cách phân định thắng thua. Vậy khi hai đội hòa nhau sau 180 phút, kết quả sẽ được quyết định thế nào?
Luật bàn thắng sân khách là gì?
Luật bàn thắng sân khách là một phương pháp phân định đội thắng cuộc trong môn bóng đá và một số môn thể thao khác khi hai đội thi đấu theo thể thức loại trực tiếp hai lượt trận. Bộ quy tắc này lần đầu tiên được Liên đoàn Bóng đá Châu Âu (UEFA) giới thiệu vào năm 1965 tại giải Cúp C2 cũ để thay thế cho việc gieo đồng xu hoặc đá lại trận thứ ba trên sân trung lập tốn kém thời gian.
Bản chất của quy tắc kinh điển này rất đơn giản: Nếu tổng tỷ số sau hai lượt trận hoàn toàn bằng nhau, đội bóng nào ghi được nhiều bàn thắng hơn trên sân của đối phương (sân khách) sẽ là đội giành chiến thắng chung cuộc.
Ví dụ minh họa điển hình:
- Trận lượt đi: Đội A đá trên sân nhà và thắng Đội B với tỷ số 2 – 1. (Đội B có 1 bàn thắng sân khách).
- Trận lượt về: Đội B đá trên sân nhà và thắng Đội A với tỷ số 1 – 0. (Đội A có 0 bàn thắng sân khách).
- Kết quả: Sau 180 phút chính thức, tổng tỷ số tổng hợp là 2 – 2. Tuy nhiên, Đội B sẽ là đội giành vé đi tiếp vào vòng trong vì họ sở hữu 1 bàn thắng ghi được trên sân khách, trong khi Đội A không ghi được bàn thắng nào trên sân của Đội B.
Trong tâm thức của người hâm mộ, luật này vô tình tạo ra một khái niệm tâm lý rằng “bàn thắng sân khách có giá trị gấp đôi bàn thắng sân nhà”. Nó từng là cội nguồn tạo nên những cuộc lội ngược dòng điên rồ và vô số khoảnh khắc nghẹt thở đến giây cuối cùng trong lịch sử môn thể thao vua.
> Xem thêm: Luật thay người trong bóng đá
Bước ngoặt lịch sử: Luật bàn thắng sân khách chính thức bị xóa bỏ
Bất chấp việc đã trở thành một phần di sản của bóng đá hơn nửa thế kỷ, một bước ngoặt lịch sử đã xảy ra. UEFA đã chính thức thông báo xóa bỏ hoàn toàn luật bàn thắng sân khách khỏi tất cả các giải đấu cấp câu lạc bộ của mình. Quyết định chấn động này nhanh chóng tạo hiệu ứng domino khi FIFA và các liên đoàn bóng đá châu lục khác như AFC (Châu Á), CONMEBOL (Nam Mỹ) cũng đồng loạt áp dụng theo.
Vậy tại sao một điều luật vốn được coi là biểu tượng của các trận đấu cúp lại bị khai tử toàn cầu? Cơ quan quyền lực cao nhất của bóng đá đưa ra 3 lý do cốt lõi sau:
Triệt tiêu lối chơi thực dụng của đội chủ nhà
Mục đích ban đầu của luật là khuyến khích đội khách dâng lên tấn công. Tuy nhiên, trong bóng đá hiện đại, nó lại phản tác dụng khi vô tình gây áp lực ngược lên đội chủ nhà ở trận lượt đi. Các đội đá sân nhà thường có xu hướng chơi phòng ngự tiêu cực, co cụm vì họ quá sợ hãi việc bị thủng lưới trên sân nhà, một bàn thua có thể hủy hoại mọi toan tính. Điều này khiến các trận lượt đi trở nên buồn ngủ, tẻ nhạt và thiếu tính cống hiến.
Khoảng cách về lợi thế sân nhà đã bị thu hẹp
Vào thập niên 1960, việc đi du đấu sân khách là một cực hình thực sự với các cầu thủ khi phải di chuyển bằng xe bus, tàu hỏa đường dài, chất lượng sân bãi tồi tệ và không khí thù địch khủng khiếp từ khán đài. Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của khoa học thể thao, các chuyến bay chuyên cơ, công nghệ mặt cỏ tiêu chuẩn và sự xuất hiện của phòng VAR, áp lực sân khách đã giảm đi rõ rệt. Thống kê của UEFA chỉ ra rằng tỷ lệ thắng sân nhà đã giảm từ 61% xuống còn 47%, chứng minh lợi thế sân nhà không còn quá áp đảo như trước.
Sự bất công đỉnh điểm trong hiệp phụ của trận lượt về
Nếu trận lượt về kéo dài sang hai hiệp phụ, đội khách sẽ được hưởng lợi thế cực kỳ bất công. Nếu đội khách ghi được 1 bàn trong hiệp phụ, đội chủ nhà buộc phải ghi tới 2 bàn thắng mới có thể đi tiếp vì luật bàn thắng sân khách vẫn có hiệu lực trong suốt 30 phút hiệp phụ. Điều này đè nặng áp lực tâm lý không công bằng lên vai đội chủ nhà một cách phi lý.
> Xem thêm: Poker trong bóng đá là gì?
Quy định mới nhất của FIFA khi các đội hòa nhau
Khi luật bàn thắng sân khách bị xóa bỏ hoàn toàn, cách phân định thắng thua của FIFA đã quay trở về với các giá trị nguyên bản và đơn giản nhất. Giờ đây, tất cả các bàn thắng đều có giá trị bằng nhau, bất kể nó được ghi ở Allianz Arena, Bernabeu hay trên bất kỳ sân vận động nào khác.
Nếu tổng tỷ số sau hai lượt trận (180 phút thi đấu chính thức) kết thúc với kết quả hòa, quy trình phân định đội đi tiếp sẽ được thực hiện nghiêm ngặt theo hai bước sau:
Bước 1: Áp dụng hai hiệp phụ
Trận đấu lượt về sẽ ngay lập tức được kéo dài thêm hai hiệp phụ, mỗi hiệp kéo dài 15 phút (tổng cộng 30 phút).
- Trong hai hiệp phụ này, nếu một hoặc hai đội ghi thêm bàn thắng, tổng tỷ số chung cuộc mới sẽ được tính toán.
- Do luật cũ đã bị hủy, nên nếu đội khách ghi bàn trong hiệp phụ và đội chủ nhà cũng gỡ hòa trong hiệp phụ (khiến tổng tỷ số vẫn hòa), đội khách không còn được quyền đi tiếp ngay lập tức nữa.
Bước 2: Loạt sút luân lưu cân não
Nếu kết thúc trọn vẹn 30 phút của hai hiệp phụ mà hai đội vẫn bất phân thắng bại, trọng tài sẽ cho dừng trận đấu và đưa hai đội bước vào loạt sút luân lưu 11m. Mỗi đội sẽ thực hiện 5 lượt sút đầu tiên để tìm ra người chiến thắng, hoặc tiếp tục sút theo thể thức “cái chết bất ngờ” nếu loạt 5 quả đầu tiên vẫn có tỷ số hòa.
Bản đồ áp dụng: Giải đấu nào đã bỏ, giải đấu nào còn giữ?
Việc xóa bỏ một luật lệ thâm căn cố đế cần có thời gian và không phải tất cả mọi ngóc ngách của thế giới bóng đá đều thay đổi cùng một lúc. Hãy cùng nhìn vào bản đồ áp dụng thực tế hiện nay:
Các giải đấu đã xóa bỏ hoàn toàn
- Các cúp châu Âu (UEFA): Champions League (Cúp C1), Europa League (Cúp C2), Conference League (Cúp C3). Đây là những giải đấu tiên phong nói lời chia tay với luật này.
- Các cúp châu Á (AFC): AFC Champions League và AFC Cup cũng đã đồng loạt học tập châu Âu, hủy bỏ luật sân khách để tăng tính hấp dẫn cho giải đấu.
- Các giải đấu cấp đội tuyển quốc gia: Vòng loại World Cup khu vực châu Âu, Vòng loại giải vô địch châu Âu (Euro) đều áp dụng quy chuẩn tính điểm tổng không phân biệt sân nhà/sân khách.
Các giải đấu đặc thù còn giữ hoặc vừa mới thay đổi
Ở khu vực Đông Nam Á, giải đấu lớn nhất khu vực là AFF Cup từng chứng kiến rất nhiều tranh cãi xoay quanh điều luật này. Tuy nhiên, theo xu hướng chung toàn cầu và các khuyến nghị kỹ thuật từ FIFA, ban tổ chức các giải đấu khu vực cũng đã dần dịch chuyển và tiến hành loại bỏ luật bàn thắng sân khách ra khỏi các vòng bán kết và chung kết lượt đi – lượt về để trả lại sự công bằng, thực chất cho các trận derby khu vực.
Kết luận
Việc xóa bỏ luật bàn thắng sân khách được xem là bước thay đổi lớn giúp bóng đá công bằng và cởi mở hơn. Thay vì tính toán lợi thế bàn thắng sân khách, các đội giờ phải chơi tấn công để giành chiến thắng thực sự. Dù nhiều người hâm mộ vẫn tiếc nuối điều luật cũ, nhưng bóng đá hiện đại đang trở nên hấp dẫn hơn nhờ sự thay đổi này. Bạn có thể truy cập vào trang web Ball88 để tham khảo nhiều thông tin hữu ích khác.