Trong bóng đá, thời gian bù giờ luôn là giai đoạn căng thẳng và kịch tính nhất, nơi mọi chuyện có thể thay đổi chỉ trong vài phút cuối. Đây cũng là lúc nhiều bàn thắng quyết định xuất hiện, làm đảo lộn kết quả trận đấu. Vậy luật bù giờ trong bóng đá được tính như thế nào và trọng tài dựa vào đâu để đưa ra số phút bù giờ?
Bản chất của luật bù giờ trong bóng đá là gì?
Để trả lời một cách trực diện cho câu hỏi luật bù giờ trong bóng đá được quy định như thế nào, trước hết chúng ta cần hiểu rõ bản chất của thuật ngữ này. Thời gian bù giờ là khoảng thời gian được hội đồng trọng tài cộng thêm vào cuối mỗi hiệp đấu (hiệp 1 và hiệp 2) của một trận đấu chính thức.
Theo quy định chuẩn, một trận đấu bóng đá có thời gian thi đấu chính thức là 90 phút, chia làm hai hiệp, mỗi hiệp kéo dài đúng 45 phút cố định. Tuy nhiên, bóng đá là một trò chơi vận động liên tục và đồng hồ thế trận thì không bao giờ dừng lại, ngay cả khi quả bóng đã bay ra ngoài đường biên hoặc trận đấu phải tạm hoãn vì các sự cố.
Do đó, thời gian bù giờ ra đời nhằm mục đích bù đắp lại toàn bộ lượng thời gian bị lãng phí do các tình huống gián đoạn trên sân. Từ đó, đảm bảo hai đội bóng được thi đấu đủ thời lượng cần thiết. Trọng tài chính điều khiển trận đấu là người duy nhất sở hữu quyền lực tối cao trong việc bấm giờ, tính toán và đưa ra quyết định cuối cùng về số phút bù giờ dựa trên các diễn biến thực tế diễn ra trên thảm cỏ.
Cách tính thời gian bù giờ chuẩn FIFA: Các yếu tố tạo nên “thời gian chết”
Để đưa ra được con số phút bù giờ hiển thị trên bảng LED vào cuối mỗi hiệp, tổ trọng tài phải thực hiện việc “đo lường” các khoảng thời gian bị lãng phí, hay còn gọi là “thời gian chết”.Dựa trên Luật 7 của Hội đồng Luật bóng đá quốc tế (IFAB), các yếu tố cấu thành nên thời gian bù giờ bao gồm:
Thay đổi nhân sự
Mỗi khi một huấn luyện viên thực hiện quyền thay người, trận đấu sẽ phải tạm dừng để cầu thủ trên sân đi bộ ra ngoài và cầu thủ dự bị tiến vào thay thế. Trước đây, FIFA thường mặc định mỗi lượt thay người sẽ ngốn khoảng 30 giây. Tuy nhiên, trong bóng đá hiện đại, trọng tài sẽ bấm giờ dựa trên thời gian thực tế, đặc biệt là khi các cầu thủ cố tình đi bộ thật chậm để câu giờ ở cuối trận.
Chăm sóc và di chuyển cầu thủ chấn thương
Khi có một cầu thủ nằm sân đau đớn, trọng tài sẽ cho phép các nhân viên y tế vào sân để kiểm tra vết thương. Khoảng thời gian từ lúc trận đấu dừng lại cho đến khi cầu thủ đó đứng dậy thi đấu tiếp, hoặc được khiêng bằng cáng ra ngoài đường biên, sẽ được tính toán chuẩn xác từng giây để cộng vào quỹ thời gian bù giờ.
> Xem thêm: Luật thay người trong bóng đá
Các hành vi cố tình câu giờ, trì hoãn trận đấu
Đây là cuộc chiến tâm lý giữa các cầu thủ thực dụng và các vị vua áo đen. Những hành vi như thủ môn chậm trễ trong các quả phát bóng lên, cầu thủ trì hoãn việc ném biên, hoặc cố tình ôm bóng từ chối thực hiện quả phạt trực tiếp của đối phương đều được trọng tài ghi chép lại để “trả nợ” thời gian vào cuối hiệp.
Tình huống kỷ luật và ăn mừng bàn thắng
Khoảng thời gian trọng tài phải dừng trận đấu để rút thẻ vàng, thẻ đỏ, hay giải quyết các vụ xô xát, tranh cãi nảy lửa giữa cầu thủ hai đội đều là thời gian chết. Đặc biệt hơn, các pha ăn mừng bàn thắng của các đội bóng hiện nay thường kéo dài từ 1 đến 2 phút với nhiều nghi thức ôm nhau, chạy ra góc sân. Toàn bộ khoảng thời gian này bắt buộc phải được bù lại.
Check công nghệ VAR
Sự xuất hiện của công nghệ video hỗ trợ trọng tài (VAR) đã làm thay đổi hoàn toàn cách tính bù giờ. Thời gian trọng tài chính đứng im chờ tín hiệu từ phòng VAR, hoặc trực tiếp chạy ra màn hình ngoài đường biên để xem lại các tình huống quay chậm luôn ngốn một lượng thời gian khổng lồ và sẽ được cộng toàn bộ vào phút bù giờ.
Cuộc cách mạng luật bù giờ mới nhất của FIFA có gì đặc biệt?
Nếu bạn là một người hâm mộ bóng đá thường xuyên, chắc hẳn bạn đã nhận thấy một hiện tượng vô cùng độc đáo trong những năm gần đây: Các trận đấu tại World Cup hay giải Ngoại hạng Anh liên tục xuất hiện những con số bù giờ kỷ lục lên tới hai chữ số như 10 phút, 12 phút, hay thậm chí là 15 phút. Nhiều trận đấu có thời gian thi đấu thực tế kéo dài lên tới hơn 100 phút.
Đây chính là thành quả của cuộc cách mạng siết chặt luật bù giờ trong bóng đá do FIFA khởi xướng. Mục tiêu tối thượng của tổ chức này là gia tăng “thời gian bóng lăn thực tế”. Trước đây, một trận đấu 90 phút thường chỉ có thời gian bóng lăn thực sự khoảng 50-55 phút, phần còn lại bị đốt cháy bởi các tình huống bóng chết.
FIFA đã đưa ra chỉ thị nghiêm khắc yêu cầu các trọng tài không được ước lượng thời gian một cách cảm tính nữa. Thay vào đó cần phải bấm giờ chính xác tuyệt đối cho từng giây lãng phí, đặc biệt nhấn mạnh vào thời gian ăn mừng bàn thắng và kiểm tra VAR.
Sự thay đổi mang tính lịch sử này đã mang lại sự công bằng tối đa cho môn thể thao vua, triệt tiêu hoàn toàn ý đồ chiến thuật của các đội bóng chơi tiêu cực, thích nằm sân câu giờ để bảo toàn tỷ số. Giờ đây, các đội bóng muốn thắng phải chiến đấu sòng phẳng cho đến khi đồng hồ điểm sang phút thứ 100.
> Xem thêm: Counter attack là gì?
Quy trình thông báo và vận hành luật bù giờ trên sân
Quy trình để một con số bù giờ được công bố và vận hành trên sân cỏ tuân theo một kịch bản phối hợp chặt chẽ giữa tổ trọng tài:
- Bước 1 (Ghi nhận): Trong suốt 45 phút của hiệp đấu, trọng tài chính điều khiển trên sân sẽ sử dụng một chiếc đồng hồ chuyên dụng để chủ động bấm dừng và chạy mỗi khi trận đấu phát sinh thời gian chết.
- Bước 2 (Thông báo nội bộ): Khi trận đấu bước sang phút thi đấu chính thức cuối cùng (phút 44 hoặc phút 89), trọng tài chính sẽ tổng kết dữ liệu và sử dụng hệ thống bộ đàm nội bộ để thông báo số phút bù giờ cho trọng tài bàn (trọng tài thứ tư).
- Bước 3 (Công bố đại chúng): Trọng tài bàn sẽ lập tức bấm số trên bảng điện tử LED và giơ cao lên cho các cầu thủ, ban huấn luyện hai đội và toàn bộ khán giả trên khán đài cùng theo dõi.
Sự khác biệt giữa thời gian bù giờ và hiệp phụ
Một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất của những người mới xem bóng đá là không phân biệt được giữa hai khái niệm: Thời gian bù giờ (Added Time) và Hiệp phụ (Extra Time). Đây là hai hệ thống thời gian hoàn toàn độc lập với các quy chuẩn áp dụng khác nhau:
Hiểu một cách đơn giản, thời gian bù giờ là phần mở rộng bắt buộc của các hiệp đấu chính thức nhằm trả lại thời gian công bằng cho trận đấu. Trong khi đó, hiệp phụ là một khoảng thời gian thi đấu hoàn toàn mới được thiết lập để phân định thắng thua khi hai đội bất phân thắng bại sau khi thời gian chính thức (bao gồm cả bù giờ) đã kết thúc. Bản thân trong các hiệp phụ, trọng tài vẫn áp dụng luật bù giờ như bình thường ở cuối mỗi hiệp phụ.
Kết luận
Luật bù giờ trong bóng đá được quy định như thế nào? Đó không phải là một con số ngẫu hứng mang tính cảm tính của các vị vua áo đen, mà là kết quả của một quá trình toán học đo lường thời gian chết vô cùng chặt chẽ và khoa học theo đúng luật FIFA.