Tại World Cup, nhiều thủ môn đã dùng các chiêu trò tâm lý như nhảy múa, câu giờ hay khiêu khích đối thủ khi bắt penalty. Tuy nhiên, FIFA và IFAB hiện đã siết chặt luật đá phạt đền để hạn chế những hành vi này. Vậy luật đá penalty mới có gì thay đổi, thủ môn bị cấm làm gì và cầu thủ sút phạt sẽ được bảo vệ ra sao?
Bản chất của quả đá penalty là gì?
Để hiểu rõ những thay đổi mang tính bước ngoặt, trước hết chúng ta cần nắm vững bản chất cốt lõi của quả phạt đền. Theo luật đá penalty của fifa quả phạt đền là một hình phạt trực tiếp dùng để trừng phạt đội phòng ngự khi cầu thủ của họ phạm lỗi bên trong vòng cấm địa của đội nhà, trong lúc quả bóng vẫn đang trong cuộc.
Khi trọng tài chính cất còi chỉ tay vào chấm phạt đền, mọi khoảng không gian phối hợp chiến thuật phức tạp trước đó đều bị xóa bỏ. Toàn bộ trận đấu được thu nhỏ lại thành một sân khấu đấu trí thu nhỏ độc mã giữa hai con người: Người sút phạt và thủ môn đối phương.
Trọng tài sẽ cho đặt quả bóng cố định trên chấm phạt đền trắng tinh, nằm cách khung thành một khoảng cách chính xác là 11 mét. Ngoại trừ cầu thủ thực hiện cú sút và thủ môn, tất cả các cầu thủ còn lại của cả hai đội bắt buộc phải đứng hoàn toàn phía bên ngoài vòng cấm địa, ngoài vạch bán nguyệt và phải cách xa chấm phạt đền tối thiểu là 9,15 mét cho đến khi quả bóng được sút đi.
> Xem thêm: Luật bù giờ trong bóng đá
Luật đá penalty mới nhất quy định thế nào về hành vi của thủ môn?
Sự thay đổi chấn động và nhận được nhiều sự quan tâm nhất trong bộ luật đá phạt penalty mới nhất tập trung trực tiếp vào việc “trói chân” và kiểm soát hành vi của các thủ môn.
Cấm tuyệt đối các hành vi khiêu khích, làm phân tâm tiền đạo
Luật mới quy định rõ: Người gác đền không được phép thể hiện sự tôn kính hoặc thực hiện các hành vi thiếu tôn trọng đối với trò chơi và đối thủ bằng cách sử dụng các chiêu trò đánh lạc hướng. Cụ thể:
- Thủ môn cấm không được chạm tay, đá chân vào hai cột dọc, xà ngang hoặc dùng tay giật mạnh lưới khung thành trước khi cú sút diễn ra.
- Thủ môn không được phép trì hoãn việc thực hiện quả phạt bằng cách giả vờ chấn thương, đi lại chậm chạp hoặc từ chối về vị trí vạch vôi.
- Cấm hoàn toàn các hành vi tiến lại gần tiền đạo để nói chuyện, tranh cãi, có cử chỉ khiêu khích, giễu cợt hoặc nhảy múa kỳ dị trên vạch vôi nhằm mục đích làm lung lạc tinh thần của người sút. Nếu vi phạm, trọng tài sẽ lập tức nhắc nhở hoặc rút thẻ vàng cảnh cáo ngay lập tức.
Quy định khắt khe về vị trí đặt chân trên vạch vôi
Về mặt vị trí đứng, tại thời điểm cầu thủ sút phạt chạm chân vào bóng để thực hiện cú sút, thủ môn bắt buộc phải giữ ít nhất một phần của một bàn chân chạm trực tiếp vào vạch vôi, hoặc nằm trên đường thẳng vuông góc đứng của vạch vôi này.
Thủ môn tuyệt đối không được phép ăn gian bằng cách nhảy dâng cao cả hai chân lên phía trước vạch vôi trước khi bóng rời chân tiền đạo nhằm thu hẹp góc sút. Nếu thủ môn bước lên sớm làm cản phá thành công cú sút, trọng tài VAR sẽ can thiệp và yêu cầu cho thực hiện lại quả penalty.
Quy định đối với cầu thủ thực hiện cú sút penalty
Bên cạnh việc thắt chặt hành vi của thủ môn, luật bóng đá hiện đại cũng đưa ra những ranh giới vô cùng rõ ràng dành cho các cầu thủ thực hiện quyền sút phạt nhằm tránh tình trạng lừa đảo thủ môn một cách phi thể thao.
Quy tắc chạy đà và thực hiện động tác giả
Cầu thủ khi bước lên thực hiện quả 11m được phép sử dụng các chiến thuật chạy đà ngắt nhịp, nhấp nhả hoặc thực hiện các động tác giả (feinting) trong suốt quá trình di chuyển tiếp cận quả bóng. Tuy nhiên, luật quy định cực kỳ nghiêm ngặt về “điểm dừng”: Ngay khi quá trình chạy đà đã kết thúc và chân sút chuẩn bị vung lên chạm vào bóng, cầu thủ cấm tuyệt đối hành vi dừng hẳn lại để lừa thủ môn đổ người trước.
Hành vi dừng lại ở bước cuối cùng này bị coi là phạm luật. Nếu cầu thủ sút tung lưới sau pha dừng hẳn đó, bàn thắng sẽ bị hủy bỏ, đội sút phạt không được đá lại mà đội phòng ngự sẽ được trao một quả phạt gián tiếp, đồng thời cầu thủ sút phạt sẽ phải nhận một chiếc thẻ vàng vì lỗi hành vi.
> Xem thêm: Poker trong bóng đá là gì?
Luật chạm bóng hai lần
Người thực hiện quả phạt đền sau khi sút bóng đi, không được phép chạm vào quả bóng lần thứ hai nếu quả bóng đó chưa chạm vào một cầu thủ khác trên sân (thông thường là thủ môn). Điều này có nghĩa là, nếu cú sút của tiền đạo đưa bóng dội trúng cột dọc hoặc xà ngang bật ngược trở lại, chính tiền đạo đó không được phép lao vào đá bồi ngay lập tức.
Nếu anh ta chạm bóng, trọng tài sẽ thổi phạt lỗi chạm bóng hai lần và trao quả phạt gián tiếp cho đối phương. Ngược lại, nếu bóng đập trúng tay thủ môn bật ra, tiền đạo có thể thoải mái lao vào đá bồi hợp lệ.
Quy trình vận hành và xử lý các lỗi vi phạm khi đá penalty
Quy trình thực hiện một quả phạt đền trên sân diễn ra dưới sự giám sát chặt chẽ của trọng tài chính và công nghệ VAR. Tùy thuộc vào việc cầu thủ của đội nào chạy ăn gian bước vào vòng cấm trước khi bóng lăn, trọng tài sẽ áp dụng các kịch bản xử lý như sau:
| Tình huống vi phạm | Kết quả: Bóng VÀO LƯỚI | Kết quả: Bóng KHÔNG VÀO LƯỚI |
| Đồng đội của người sút phạm luật (Vào vòng cấm sớm) | Bàn thắng bị hủy. Trọng tài cho ĐÁ LẠI quả penalty. | Đội phòng ngự được hưởng một quả PHẠT GIÁN TIẾP tại vị trí lỗi. |
| Cầu thủ đội phòng ngự phạm luật (Vào vòng cấm hoặc thủ môn lỗi) | Bàn thắng được CÔNG NHẬN hoàn toàn hợp lệ. | Trọng tài cho ĐÁ LẠI quả penalty để đảm bảo công bằng. |
| Cả hai đội cùng vi phạm (Cùng ùa vào vòng cấm sớm) | Trọng tài bắt buộc phải cho ĐÁ LẠI quả phạt đền bất kể bóng vào hay ra ngoài. |
Sự khác biệt giữa đá penalty trong trận và loạt sút luân lưu
Một nhầm lẫn cực kỳ phổ biến của người hâm mộ là đánh đồng quả phạt đền trong 90 phút với loạt sút luân lưu cân não cuối trận. Mặc dù cùng thực hiện trên chấm 11m, nhưng tính chất của chúng hoàn toàn khác nhau:
Đá penalty trong trận
Áp dụng đồng nhất trên các quy chuẩn luật đá penalty sân 11 người truyền thống. Khi bóng được sút đi và bật ra từ thủ môn hoặc khung thành, trận đấu vẫn ở trạng thái “bóng sống”. Các cầu thủ của cả hai đội có thể lao vào tranh chấp, đá bồi hoặc phá bóng giải vây như một tình huống bóng thông thường.
Loạt sút luân lưu
Đây là loạt sút xuất hiện sau khi hai đội hòa nhau ở các hiệp đấu chính thức của một trận đấu cúp loại trực tiếp. Ở loạt sút này, mỗi cầu thủ chỉ có duy nhất một lần chạm bóng dứt điểm. Nếu cú sút bị thủ môn đẩy ra hoặc đập trúng cột dọc/xà ngang bật ra, tình huống đó ngay lập tức biến thành “bóng chết”. Cầu thủ sút phạt tuyệt đối không được chạy vào đá bồi và lượt sút đó kết thúc ngay lập tức.
Kết luận
Tóm lại, những cập nhật sửa đổi trong luật đá phạt đền mới nhất của FIFA là một bước đi đầy dứt khoát nhằm bảo vệ sự trong sáng của môn thể thao vua. Việc tước bỏ các chiêu trò tiểu xảo của thủ môn đã trả lại cho chấm 11m một cuộc đấu trí thuần túy về mặt chuyên môn và bản lĩnh, nơi bản lĩnh của những cái đầu lạnh sẽ lên ngôi định đoạt số phận trận đấu.